Güneydoğu’da Sanayi Var Ama Yetersiz: Bölgesel Ekonomik Dengesizliğin Sessiz Nedeni

Güneydoğu Anadolu’da sanayi vardır; ancak bu sanayi ne yaygın ne de dönüştürücü bir güce sahiptir. Bölge, uzun yıllardır sınırlı, dağınık ve düşük katma değerli bir sanayi yapısına sıkışmış durumdadır. Bu tablo yalnızca ekonomik bir geri kalmışlık değil, aynı zamanda Türkiye’nin kalkınma dengesini bozan yapısal bir sorundur.

Sanayi; istihdam, gelir ve refah üreten temel kalkınma aracıdır. Güneydoğu’da ise sanayi büyük ölçüde tarıma dayalı hafif üretimle sınırlı kalmış, ağır sanayi, ileri teknoloji ve yüksek katma değerli üretim yeterince gelişememiştir.

Dağınık Yapı, Zayıf Ekosistem
Bölgedeki sanayi faaliyetleri birkaç merkezde yoğunlaşırken, geniş bir coğrafyada sanayici ölçek sorunu yaşamaktadır. Güçlü bir sanayi ekosistemi oluşmadığı için firmalar arasında kümelenme, ortak Ar-Ge, ortak pazarlama ve teknoloji paylaşımı sağlanamamaktadır.

Bu durum sanayiciyi düşük kârlı üretime mahkûm ederken, uzun vadeli büyüme ve rekabet gücünü de sınırlamaktadır. Sorun yalnızca maliyetler değildir; teknolojiye erişim, nitelikli iş gücü, finansman ve sürekliliği olan sanayi politikalarının yokluğu bu tabloyu kalıcı hâle getirmektedir.

Düşük Katma Değer Tuzağı
Güneydoğu sanayisinin önemli bir bölümü ham maddeye ve basit işlemeye dayalıdır. Ürünler çoğu zaman markalaşmadan, ileri işleme süreçlerinden geçmeden pazara sunulmaktadır. Bu durum;

düşük gelir düzeyine,
sınırlı istihdama,
gençlerin sanayide gelecek görememesine

neden olmaktadır.

Katma değer yükselmediği sürece ne sanayici büyüyebilir ne de bölge sosyal refah üretebilir.

Ağır Sanayi ve Teknoloji Neden Gelişemiyor?
Bölgede ağır sanayi ve teknoloji yatırımlarının zayıf kalması tesadüf değildir. Uzun yıllardır uygulanan sanayi politikaları merkezî, tek tip ve bölgenin gerçeklerinden kopuk biçimde yürütülmüştür. Teşvikler kısa vadeli olmuş, sanayiciyi dönüştürecek yapısal hamleler yapılamamıştır.

Oysa Güneydoğu Anadolu; genç nüfusu, enerji potansiyeli, lojistik avantajları, tarım ve hayvancılıkla entegre sanayi imkânları ile güçlü bir üretim zemini sunmaktadır.

Bu potansiyelin açığa çıkması, ancak bölgeye özgü, planlı ve uzun vadeli bir sanayi vizyonuyla mümkündür.

Sonuç: Dengesizlik Derinleşiyor
Bugün gelinen noktada tablo nettir:

Güneydoğu’da sanayi vardır ama yetersizdir.
Sanayici potansiyeli vardır ama dağınıktır.
Üretim vardır ama düşük katma değerlidir.
Ağır sanayi ve teknoloji yatırımları eksiktir.

Bu yapı, bölgesel ekonomik dengesizliği derinleştirmekte; istihdamı, geliri ve sosyal refahı sınırlamaktadır.

Kalıcı çözüm; yüksek katma değerli üretimi, teknoloji ve Ar-Ge yatırımlarını, bölgesel sanayi kümelenmelerini, genç ve kadın istihdamını merkeze alan yeni bir sanayi politikasıyla mümkündür.

Aksi hâlde Güneydoğu, üretim yapan ama kalkınamayan bir bölge olarak kalmaya devam edecektir.