Türkiye’nin En Genç Bölgesi Neden Üretim Dışında ve Ne Yapılmalı?

Güneydoğu Anadolu, Türkiye’nin en genç nüfus yapısına sahip bölgesi. Ama paradoks şu ki: Genç nüfusun en yoğun olduğu yer, üretimin en zayıf aktığı yer.

NEET oranları yüksek. Eğitim–iş uyumsuzluğu derin. Kadın gençlerin büyük bölümü görünmeyen emek alanlarında. Göç, mevsimlik işçilik ve düşük ücret rekabeti gençleri sistem dışına itiyor.

Bu tablo, demografik avantajı avantaja değil, kayba dönüştürüyor.

Peki çözüm ne? Güneydoğu gençliği nasıl üretimin gerçek aktörüne dönüşebilir? Yeni GAP vizyonu gençliği nasıl merkeze alabilir?

Bu makale, tam da bu sorunun cevabını arıyor.

1. Sorunun Temeli: Eski Ekonomi Yeni Kuşağı Taşımıyor

Bölgenin ekonomik yapısı hâlâ üç ayağa dayanıyor:

Düşük katma değerli tarım
Mevsimlik–günübirlik işler
Düşük ücretli hizmet sektörü

Bu üçlü, büyüyen bir genç nüfusu istihdam etmeye yetmiyor. Gençler ya iş bulamıyor ya da bulduğu işten uzun süreli gelir elde edemiyor. Kadınların işgücüne katılımı ise bazı illerde %20’nin bile altında.

Sonuç: Genç nüfus üretim dışına itiliyor.

2. Yeni Üretim Modeli: Dijital Tarım ve Akıllı Sulama Gençliği

GAP bölgesinin geleceği tarımda değil; akıllı tarımda.

Gençler için yeni bir meslek sınıfı mümkün:

Sensör bazlı sulama operatörleri
Tarım veri analistleri
Drone ile tarımsal haritalama uzmanları
Dijital çiftlik yöneticileri

Bu alan, hem hızlı eğitimle istihdam yaratabilir hem de bölgenin su krizini dönüştürür.

3. Kadın ve Genç Kooperatiflerinin Modernleşmesi

Bugünün kooperatif modeli, “el işi yapılan yer” değil; yerel üretimin merkezi olmak zorunda.

Kadın ve genç kooperatifleri;

markalaşma,
paketleme,
e-ticaret,
yaratıcı ürün tasarımı alanlarında güçlü bir kalkınma altyapısı oluşturabilir.

Kooperatifler, gençlerin sahici, sürdürülebilir gelir elde edebileceği en hızlı modeldir.

4. Yaratıcı Endüstriler: Kültürün Ekonomiye Dönüşmesi

Halfeti, Rumkale, Harran, Mardin, Antep… Bölgenin kültürel mirası gençler için dev bir potansiyel taşıyor:

Dijital içerik üretimi
Kültür turizmi
Yerel müzik–performans alanları
Fotoğraf, film ve görsel sanatlar
Kültürel ürün tasarımı

Yaratıcı sektörler, gençlerin göç etmek yerine kendi memleketinde üretmesini sağlar.

5. Sosyal Girişimcilik Ekosistemi: Yerel Soruna Yerel Çözüm

Güneydoğu için sosyal girişimcilik yalnızca ekonomik değil; aynı zamanda sosyal dönüşüm aracıdır.

Yerel kadın girişimleri
Genç öncülüğünde üretim kooperatifleri
Sosyal etki projeleri
AB ve uluslararası fonlarla destek yapıları

Bu model, gençlere hem gelir hem toplumsal güç kazandırır.

6. Yeşil Dönüşüm ve İklim Ekonomisi

Bölgenin kuraklıkla mücadele eden yapısı, gençler için yeni iş alanları demek:

Su yönetimi uzmanlığı
Güneş enerjisi teknisyenliği
İklim uyum projeleri
Eko-turizm rehberliği
Atık yönetimi

Güneydoğu, Türkiye’nin yeşil ekonomi laboratuvarı olabilir.

7. Politika Önerisi: “Güneydoğu Gençlik Üretim Programı”

Bu program üç temel üzerine oturmalı:

1. Bilgi:

Dijital beceri, akıllı tarım, yeşil ekonomi, kooperatifçilik.

2. Üretim:

Yerel ürünler, yaratıcı endüstriler, modern tarım ve işleme.

3. Ekosistem:

Fon, mentörlük, yerel–uluslararası ortaklıklar.

Bu üçlü yapı, gençlerin üretim dışı kalmasının en hızlı çözüm yoludur.

Sonuç: Gençliği Kazanan Bölge, Geleceğini Kazanır

GAP’ın barajları tamamlandı. Ama yeni GAP, gençlik temelli üretim modeli kurulmadan tamamlanamaz.

Türkiye’nin en genç bölgesi üretim dışında kalıyorsa, bu yalnızca ekonomik değil; gelecek sorunudur.

Çözüm açıktır:

Güneydoğu gençliği için yeni üretim modellerini kurmak, ülkenin geleceğini yeniden kurmaktır.